حمله پانیک چیست؟

حملات پانیک، احساسات ناگهانی و شدیدی از ترس هستند که باعث بروز علائم جسمی مانند تپش قلب، تنفس سریع و تعریق می شوند.حمله ی پانیک باعث بروز احساسات ناگهانی و موقتی از ترس و واکنش های شدید جسمی در پاسخ به موقعیت های عادی و بدون خطر می شود. هنگام وقوع حمله ی پانیک، ممکن است زیاد عرق کنید، در تنفس دچار مشکل شوید و احساس کنید ضربان قلب تان بسیار سریع شده است. این حالت ممکن است شبیه به یک حمله ی قلبی به نظر برسد.

از نظر شیوع، حملات پانیک رایج هستند. هر سال، تا حدود ٪۱۱ از افراد در ایالات متحده حداقل یک حمله ی پانیک را تجربه می کنند. تقریباً ٪۲ تا ٪۳ از افراد در آمریکا به اختلال پانیک مبتلا هستند. زنان دو برابر بیش از مردان احتمال دارد دچار این اختلال شوند.

نشانه ها و دلایل

حمله ی پانیک به صورت ناگهانی رخ می دهد. علائم معمولاً ظرف ۱۰ دقیقه پس از شروع به اوج می رسند و سپس زود برطرف می شوند.

علائم جسمی حمله ی پانیک شامل موارد زیر است:

• درد قفسه ی سینه
• تپش قلب یا افزایش ضربان قلب
• دشواری در تنفس، مانند تنفس سریع (هیپرونتیلاسیون)
• لرزش یا تکان خوردن
• احساس سرما یا لرز
• حالت تهوع
• تعریق
• احساس گزگز یا بی حسی در انگشتان دست یا پا

در کنار این علائم جسمانی، ممکن است این نشانه ها را هم احساس کنید:

• وحشت شدید
• احساس خفگی یا فشار در گلو
• ترس از دست دادن کنترل
• حس اینکه در شرف مرگ هستید
• تجربه ی «غیرواقعی بودن» (Derealization) یا جدا شدن از خود (Depersonalization)

حملات پانیک بسیار ناخوشایند و ترسناک هستند.

چه چیزی باعث حملات پانیک می شود؟

حمله ی پانیک معمولاً ترکیبی از عوامل زیستی، روانی و محیطی هست.

1. عوامل زیستی (بدن و مغز)

• فعال شدن بیش از حد سیستم هشدار بدن (آمیگدال): در این حالت، مغز به اشتباه تصور می کند خطری در کمین است، بنابراین آدرنالین ترشح می شود و بدن وارد وضعیت «مبارزه یا گریز» می گردد.
• ژنتیک: برخی افراد از نظر ژنتیکی حساستر به اضطراب یا واکنش های استرسی هستند.
• اختلال در تعادل مواد شیمیایی مغز (نظیر سروتونین یا نورآدرنالین): این عدم تعادل می تواند موجب واکنش شدیدتر بدن نسبت به اضطراب شود.

2. عوامل روانی (ذهن و تجربه های درونی)

• تجربه ی استرس های مزمن یا ناگهانی: همچون فشار تحصیلی، از دست دادن عزیز، جدایی، یا هر رویداد غیرمنتظره ی دیگر
• ترس از خودِ اضطراب: گاهی پس از یک حمله ی پانیک، فرد از تکرار آن می ترسد و همین ترس، خود به تنهایی محرک حمله ی بعدی می شود؛ پدیدهای که به آن حلقه ی پانیک گفته می شود.
• ویژگی های شخصیتی حساس یا کنترلگر: افرادی که تمایل دارند همواره بر شرایط مسلط باشند، هنگامی که بدنشان ناگهان واکنشی خارج از کنترل نشان می دهد، ممکن است دچار حمله ی شدیدتری شوند.

3. عوامل محیطی و رفتاری

• مصرف زیاد کافئین، کم خوابی یا خستگی: این عوامل می توانند بدن را در حالت تحریک و آماده باش نگه دارند.
• قرار گرفتن در فضاهای شلوغ یا بسته (برای افراد مستعد): مانند مترو، کلاس یا فروشگاه
• تجربه ی تروما یا سوگ حل نشده: بدن ممکن است در مواجهه با موقعیت هایی که یادآور آن تجربه اند، ناگهان وارد واکنش پانیک شود، حتی اگر فرد آگاهانه آن را به یاد نیاورد.

چگونه حملات پانیک و اختلال پانیک درمان می شوند؟

رواندرمانی، دارودرمانی یا ترکیبی از هر دو روش، در درمان حملات پانیک و اختلال پانیک بسیار مؤثر هستند و مدت زمان درمان به شدت اختلال و میزان پاسخ شما به درمان بستگی دارد.

رواندرمانی (Psychotherapy)

رواندرمانی یا «گفتاردرمانی» به مجموعه ای از روش های درمانی گفته می شود که هدف آنها شناسایی و تغییر هیجانات، افکار و رفتارهای ناسالم است.

دو نوع از مؤثرترین روش های روان درمانی در درمان حملات پانیک عبارتند از:

درمان شناختی–رفتاری (CBT)

در این روش، شما افکار و احساسات خود را با یک متخصص سلامت روان مانند مشاور یا روانشناس در میان می گذارید، درمانگر به شما کمک می کند محرک های حمله ی پانیک را شناسایی کرده و یاد بگیرید چگونه الگوهای فکری، رفتاری و واکنشی خود را تغییر دهید. با تغییر واکنش ها و طرز فکر، حملات ممکن است کاهش یافته و در نهایت متوقف شوند.

درمان مواجهه ای (Exposure Therapy)

در این نوع درمان، به صورت تدریجی و مکرر (چه در تخیل و چه در دنیای واقعی) با موقعیت هایی که حمله ی پانیک را برمی انگیزند روبه رو می شوید. هدف این است که به مرور احساس راحتی و کنترل پیدا کنید تا موقعیت دیگر باعث اضطراب یا وحشت نشود، در طول این فرآیند، درمانگر تکنیک های آرام سازی مانند تمرینات تنفس را نیز به شما آموزش می دهد تا بتوانید اضطراب خود را مدیریت کنید.

دارودرمانی (Medications)

داروهایی که برای درمان حملات پانیک و اختلال پانیک استفاده می شوند شامل موارد زیر هستند:

داروهای ضدافسردگی (Antidepressants)

برخی داروهای ضدافسردگی می توانند شدت یا فراوانی حملات پانیک را کاهش دهند، رایج ترین داروهای این گروه بنزودیازپین ها هستند که برای درمان و پیشگیری از حملات پانیک تجویز می شوند. این داروها به کاهش اضطراب کمک می کنند، اما احتمال وابستگی و اعتیاد دارند؛ بنابراین باید با احتیاط و زیر نظر پزشک مصرف شوند و از جمله ی آن ها می توان به آلپرازولام اشاره کرد.

چگونه می توان به فردی که دچار حمله پانیک شده کمک کرد؟

اگر شخصی را می شناسید که در حال تجربه ی حمله ی پانیک است، می توانید با انجام کارهای زیر به او کمک کنید:

• در کنار او بمانید و آرامش خود را حفظ کنید
• از او بپرسید به چه چیزی نیاز دارد
• با جملات کوتاه و ساده با او صحبت کنید
• به او کمک کنید تا روی لحظه ی حال تمرکز کند
• در تمرین تنفس عمیق همراهی اش کنید، برای هر دم و بازدم تا عدد پنج بشمارید
• با اطمینان و مهربانی به او یادآوری کنید که در امان است و این حمله موقتی است و تمام خواهد شد

حملات پانیک تجربه ای ترسناک و ناخوشایند هستند، اما قابل مدیریت و درمان می باشند. با شناسایی محرک ها، استفاده از روش های روان درمانی، دارودرمانی و تکنیک های کنترل اضطراب، می توان شدت و فراوانی حملات را کاهش داد و کیفیت زندگی را بهبود بخشید. مهمترین نکته این است که در مواجهه با این اختلال، تنها نیستید و کمک گرفتن، قدم اول به سوی بهبودی است.

دکتر رباب بشارت مشاور ازدواج، خانواده و روابط بین فردی