چگونه با افراد اجتنابی در روابط عاطفی برخورد کنیم

اگر تلاش کنید با فردی که دارای ویژگی های شخصیتی اجتنابی است یا شکل کاملتر و بالینی آن یعنی اختلال شخصیت اجتنابی یک رابطه ی عاطفی ایجاد و حفظ کنید، تجربه ی شما احتمالاً ناامیدکننده و ناکارآمد خواهد بود مگر اینکه شرایط خاصی فراهم شود. این شرایط را در ادامه توضیح خواهیم داد، اما ابتدا ضروری است که نشانه های این الگوی شخصیتی چالش برانگیز را مرور کنیم.

بر اساس «راهنمای تشخیصی و آماری اختلال های روانی» (ویرایش پنجم؛ DSM-5؛ انجمن روانپزشکی آمریکا، ۲۰۱۳)، اختلال شخصیت اجتنابی به الگویی فراگیر از بازداری اجتماعی، احساس ناکارآمدی و حساسیت شدید به ارزیابی منفی در موقعیت های مختلف اشاره دارد؛ الگویی که با وجود چهار مورد یا بیشتر از ویژگی های زیر مشخص می شود:

• اجتناب از فعالیت های شغلی که مستلزم تماس بین فردی گسترده هستند، به دلیل ترس از انتقاد، نارضایتی دیگران یا طرد شدن.
• عدم تمایل به وارد شدن به رابطه با دیگران مگر زمانی که فرد مطمئن باشد دوست داشتنی و پذیرفته خواهد شد.
• خویشتن‌داری در روابط صمیمانه به دلیل ترس از خجالت زدگی یا مورد تمسخر قرار گرفتن.
• اشتغال ذهنی مداوم با احتمال انتقاد یا طرد شدن در موقعیت های اجتماعی.
• بازداری و احتیاط شدید در تعاملات جدید به دلیل احساس ناکافی بودن یا کم ارزشی.
• درک خود به عنوان فردی ناتوان در تعامل اجتماعی، فاقد جذابیت شخصی یا پایین تر از دیگران.
• بی میلی غیرعادی نسبت به پذیرش خطرهای شخصی یا شروع فعالیت های جدید، چون ممکن است منجر به شرمساری یا ناکامی شود.

اگرچه معیارهای ذکرشده مستقیماً به تأثیر این اختلال شخصیتی بر روابط عاطفی اشاره نمی کنند، اما واضح است که این نشانه ها می توانند تأثیر بسیار منفی بر کیفیت و عمق صمیمیت عاطفی در روابط عاشقانه داشته باشند. چرا که صمیمیت واقعی نیازمند آن است که هر دو طرف نسبت به آسیب‌پذیری خود باز باشند و بتوانند درباره افکار و احساساتشان به طور صادقانه ارتباط برقرار کنند. در نتیجه، اکثر روابط تحت تأثیر این اختلال دچار مشکل و کاهش کیفیت خواهند شد؛ با این حال، یک استثنا نیز وجود دارد که در ادامه بررسی خواهد شد.

افرادی که دارای شخصیت اجتنابی هستند، چه مرد و چه زن، اغلب روابط را تجربه ای پراسترس و از نظر عاطفی خسته کننده می یابند. این افراد رویکرد زندگی خود را بر اساس خوداتکایی شکل داده اند، به گونه ای که نیازهای جسمی و عاطفی خود را عمدتاً خودشان برآورده می کنند.

از آنجایی که این افراد تقریباً به طور کامل به خود متکی هستند، زمانی که یک شریک عاطفی برای برآورده شدن نیازهای عاطفی خود به آنها وابسته شود، احساس ناراحتی کرده و اغلب دلخور می شوند. این افراد از مواجهه با هرگونه احساس اجتناب دارند و اغلب آگاهی کمی از احساسات خود دارند، بنابراین احساسات دیگران برایشان گیج کننده و آزاردهنده تر است. به طور خلاصه، برای افراد با شخصیت اجتنابی، هر نوع احساس منفی، چه احساس خودشان باشد و چه احساس دیگران، ناخواسته و نامطلوب است.

وقتی افراد با شخصیت اجتنابی با احساسات منفی روبرو می شوند یا مجبور می شوند احساسات منفی شریک خود را بپذیرند، معمولاً به عقب نشینی و انزوا روی می آورند و رفتاری را از خود نشان می دهند که در متون بالینی به آن رفتار فاصله گیری (distancing behavior) گفته می شود.

آنها به شکل آشکار تلاش می کنند از شریک و محتوای عاطفی فاصله بگیرند، که این می تواند شامل موارد زیر باشد:

• اجتناب از نزدیکی فیزیکی (از گرفتن دست تا بغل کردن یا فعالیت های جنسی)
• پرهیز از هرگونه گفتوگوی عمیق
• انزوا در بخش خاصی از خانه یا آپارتمان مشترک
• اغلب امتناع از تعهدات آینده
• نگفتن «دوستت دارم»
• عدم تأیید، گوش دادن کامل یا پاسخ به احساسات شریک
• پیاده روی جلوتر یا عقب تر از شریک هنگام راه رفتن با هم
• کم اهمیت جلوه دادن یا حتی نادیده گرفتن ناراحتی های مشروع شریک
• و گاهی ورود به رفتارهای اعتیادآور مانند سکس، پورنوگرافی، قمار یا مصرف مواد برای فرار کامل از تعارض پیچیدگی های عاطفی

محدودیت هایی که در یک رابطه عاشقانه با فردی که شخصیت اجتنابی دارد ایجاد می شوند، بسیار گیج کننده و دشوار هستند. در حالی که استاندارد طلایی یک رابطه عاشقانه شامل صمیمیت عاطفی و برابری است، روابط با افراد دارای شخصیت اجتنابی کاملاً متفاوت هستند. به دلیل محدودیت های ذاتی شخصیت اجتنابی، این افراد به دنبال نزدیکی
عاطفی یا برقراری ارتباط باز و روان درباره افکار و احساسات شخصی خود نیستند. گرایش کلی شخصیت اجتنابی بر خوداتکایی و اجتناب از هرگونه وابستگی واقعی به دیگران است؛ مهم است بدانید که آنها نه تنها نمی خواهند به شما از نظر عاطفی وابسته باشند، بلکه نمیخواهند شما نیز بیش از حد به آنها وابسته شوید. اگر شما مشکلات عاطفی را تجربه کنید یا اعلام کنید که می خواهید یا نیاز دارید نیازهای جسمی یا عاطفیتان توسط آن ها برآورده شود، اغلب احساس دلخوری کرده و از رابطه فاصله می گیرند.

انگیزه اصلی و مکانیزم دفاعی خودمحافظانه شخصیت اجتنابی، اجتناب از نزدیکی بیش از حد با شریک زندگی، به ویژه در مواقع استرس است. آنها از یک دیدگاه ساده اما مشکل ساز عمل می کنند: «ما با هم هستیم، اما هرکدام نمایش خودمان را داریم.»

یک پژوهشگر در زمینه شخصیت اجتنابی این دینامیک را به شکلی موجز با یک استعاره توضیح می دهد: «می خواهم در خانه ام باشی، اما نه در اتاقم… مگر اینکه از تو بخواهم» (Tatkin, 2009). به زبان محاوره ای، شخصیت اجتنابی، نزدیکی در روابط را شلوغ و تهدیدآمیز تجربه می کند.

یک روش برای سنجیدن این که آیا می توانید رابطه ای خوب با فردی با شخصیت اجتنابی داشته باشید، این است که از خود بپرسید: «چقدر می خواهم به شریک عاشقانه ام نزدیک و مرتبط باشم؟» اگرچه این سؤال ساده یا حتی کمی پیش پا افتاده به نظر میرسد، اما به ریشه میزان اتصال عاطفی مورد انتظار شما در یک رابطه عاشقانه اشاره دارد.

اگر به شریکی نیاز دارید که با او احساس اتصال عاطفی کنید و بخشی از یک تیم باشید، احتمالاً فردی با شخصیت اجتنابی برای شما مناسب نیست. اما اگر بسیار مستقل هستید، به اشتراک گذاری یا ارتباط عاطفی زیاد نیاز ندارید و به شرایط کنونی زندگیتان با رضایت نگاه می کنید، ممکن است بتوانید رابطه ای رضایت بخش یا نیمه رضایت بخش با چنین فردی داشته باشید.

دکتر رباب بشارت مشاور ازدواج، خانواده و روابط بین فردی