برای کودکان، جدایی و طلاق می تواند دوره ای بسیار غم‌انگیز، پراسترس و گیج‌کننده باشد. با این حال، راه هایی وجود دارد که می توان با کمک آن ها، به کودکان در کنار آمدن با تغییرات ناشی از این جدایی کمک کرد.

جدایی یا طلاق تجربه ای به شدت پراسترس و احساسی برای همه ی افراد درگیر است، اما برای کودکان، اغلب احساسی شبیه فرو ریختن تمام دنیایشان دارد. در هر سنی که باشند، دیدن فروپاشی رابطه ی والدین و از هم گسیختگی خانواده می تواند تجربه ای آسیب‌زا باشد. کودکان ممکن است دچار شوک، سردرگمی یا خشم شوند. برخی حتی احساس گناه می کنند و خود را مسئول مشکلات خانه می دانند. با در اولویت قرار دادن سلامت روان و آرامش فرزندانتان، می توانید به شکل چشمگیری از میزان درد و رنج آنها بکاهید.

صبوری، اطمینان‌بخشی و گوش دادن همدلانه ی شما می تواند تنش ها را کاهش دهد و به کودکان کمک کند تا با شرایط تازه کنار بیایند. همچنین، حفظ رابطه ای محترمانه و سازنده با همسر سابقتان، به کودکان کمک می کند تا از اضطراب و اندوه ناشی از تعارض میان والدین در امان بمانند. با حمایت و حضور شما، فرزندانتان می توانند نه تنها از این دوران با پرتلاطم عبور کنند، بلکه در پایان، با احساسی از عشق، اعتمادبه‌نفس و قدرت درونی بیشتر، و حتی با پیوندی عمیق تر هر دو والد، از آن بیرون آیند.

چگونه با کودکان درباره ی طلاق صحبت کنیم؟

هرچند ممکن است سخت باشد، اما تلاش کنید با لحنی همدلانه صحبت کنید و از همان ابتدا به مهمترین نکات بپردازید. به کودکان توضیحی صادقانه اما متناسب با سنشان بدهید.

حقیقت را بگویید

فرزندانتان حق دارند بدانند چرا شما تصمیم به طلاق گرفته اید، اما توضیحات طولانی یا پیچیده تنها باعث سردرگمی می شود. از توضیحی ساده و صادقانه استفاده کنید؛ مثلاً بگویید: «ما دیگر نمی توانیم با هم خوب کنار بیاییم». همچنین بد نیست یادآوری کنید که گاهی پدر و مادرها با هم اختلاف دارند، اما رابطه ی والد و فرزندی هرگز قطع نمی شود و عشق میان شما و فرزندتان تغییر نمی کند.

به تغییرات اشاره کنید

پیش از آنکه کودکان مضطرب یا گیج شوند، به آنها بگویید که برخی چیزها تغییر خواهند کرد و برخی دیگر همانطور باقی می مانند. یادآوری کنید که شما و آنها با هم و به تدریج میتوانید از پس هر تغییر برآیید.

از سرزنش بپرهیزید

صادق بودن با کودکان اهمیت زیادی دارد، اما این صداقت نباید به انتقاد یا بدگویی از همسرتان منجر شود. حتی اگر  رویدادهای دردناکی مانند خیانت رخ داده، با اندکی ملاحظه و ظرافت می توانید از وارد شدن به بازیِ مقصر دانستن دیگری پرهیز کنید.

در هنگام بیان دلایل جدایی، با احترام درباره ی همسر سابق خود صحبت کنید. حفظ لحن محترمانه نه تنها برای سلامت روان کودک مفید است، بلکه به او می آموزد که حتی در شرایط دشوار، میتوان با مهربانی و احترام رفتار کرد.

جبهه ی مشترک داشته باشید

تا حد ممکن، پیش از صحبت با کودکان، با همسر سابق خود درباره ی توضیحی واحد و هماهنگ به توافق برسید و بر همان روایت پایبند بمانید.

زمان گفت‌وگو را برنامه‌ریزی کنید

پیش از ایجاد هر تغییری در شرایط زندگی، زمانی مناسب برای صحبت با فرزندانتان در نظر بگیرید. در صورت امکان، این گفتوگو را در حضور هر دو والد انجام دهید تا کودک احساس امنیت بیشتری کند.

به فرزندتان کمک کنید تا با غم طلاق کنار بیاید

برای کودکان، طلاق می تواند مانند تجربه ی یک فقدان بزرگ باشد، فقدان یکی از والدین، از هم پاشیدن ساختار خانواده، یا حتی از دست دادن سبک زندگی‌ای که برایشان آشنا بوده است. شما می توانید با کمک به فرزندتان در بیان و پردازش احساساتش، او را در مسیر سوگواری و سازگاری با شرایط جدید همراهی کنید.

گوش دهید

فرزندتان را تشویق کنید تا احساساتش را با شما در میان بگذارد و واقعاً به حرف هایش گوش دهید. ممکن است احساس غم، خشم یا ناکامی داشته باشد، حتی نسبت به مسائلی که انتظارش را ندارید.

طبیعی است که کودکان در بیان هیجانات خود دچار دشواری شوند. شما می توانید با مشاهده ی حالت های هیجانی او و مطرح کردن پرسش های باز، به او کمک کنید تا واژه هایی برای احساساتش پیدا کند.

به او اجازه دهید صادق باشد

کودکان گاهی از ترس ناراحت کردن والدین، احساسات واقعی خود را پنهان می کنند. به او اطمینان دهید که هر احساسی که دارد قابل پذیرش است. ممکن است حتی شما را برای طلاق سرزنش کند، اما اگر نتواند احساساتش را آزادانه بیان کند، پردازش آن ها برایش دشوارتر خواهد شد.

گفتوگو درباره ی طلاق را به یک روند ادامه دار تبدیل کنید

با گذشت زمان و رشد کودک، ممکن است پرسش ها، نگرانی ها یا احساسات تازه ای در او شکل بگیرد. بنابراین، آماده باشید تا بارها درباره ی موضوع صحبت کنید و پاسخگوی نیازهای عاطفی او در مراحل مختلف رشد باشید.

احساسات او را به رسمیت بشناسید

شاید نتوانید مشکلاتش را حل کنید یا غمش را فوراً به شادی تبدیل کنید، اما مهم است که احساساتش را نادیده نگیرید یا کم اهمیت جلوه ندهید. وقتی نشان می دهید احساسات او را می فهمید، حس اعتماد و امنیت در او تقویت می شود و این، پایه ای حیاتی برای التیام اوست.

واکنش های طبیعی کودکان نسبت به طلاق یا جدایی

اگرچه احساسات شدید برای کودکان سخت است، اما برخی واکنش ها پس از طلاق کاملاً طبیعی و قابل انتظارند:

خشم

فرزندان ممکن است عصبانیت، خشم و دلخوری خود را نسبت به شما یا همسرتان نشان دهند، زیرا حس می کنند زندگی عادی و آرامشان به هم خورده است.

اضطراب

طبیعی است که کودکان هنگام مواجهه با تغییرات بزرگ در زندگی، احساس نگرانی و اضطراب کنند.

افسردگی خفیف

غم و ناراحتی درباره ی وضعیت جدید خانواده طبیعی است. ترکیب این غم با حس بیچارگی و ناامیدی ممکن است به شکل افسردگی خفیف بروز کند.

پرداختن به این مسائل برای کودکان زمان می برد، اما به مرور و با حمایت شما، معمولاً شاهد بهبود تدریجی در احساسات و رفتارهای آنها خواهید بود.

به کودکان اطمینان دهید که مقصر نیستند

بسیاری از کودکان تصور می کنند که خودشان به نوعی در طلاق والدین نقش داشته اند؛ مثلاً به یاد می آورند زمانی با والدینشان بحث کرده اند، نمره ی پایینی گرفته اند یا رفتار نادرستی داشته اند و همین ها را دلیل جدایی می پندارند. برای کمک به آنها در رها شدن از این تصور اشتباه، می توانید این گام ها را بردارید:

حقیقت را روشن کنید

بارها و به روشنی توضیح دهید که چرا تصمیم به طلاق گرفته اید. گاهی شنیدن دلیل واقعی از زبان والدین، می تواند به کودک کمک کند تا تصویر درست تری از ماجرا پیدا کند.

هرچقدر لازم است، بارها به او یادآوری کنید که هر دو والد همچنان او را دوست دارند و او هیچ نقشی در طلاق نداشته است. شنیدن مکرر این پیام برای کودک حیاتی است تا بتواند احساس امنیت عاطفی خود را بازیابد.

صبور باشید

ممکن است یک روز به نظر برسد که کودک حقیقت را پذیرفته، اما روز بعد دوباره دچار تردید شود. با صبر و آرامش سردرگمی یا سوءتفاهم های او برخورد کنید.

دریافت حمایت

طلاق، در ساده ترین حالت، تجربه ای پیچیده و پر از استرس است و بدون حمایت عاطفی می تواند به شدت ویرانگر باشد. برای عبور سالم‌تر از این دوران، داشتن شبکه ای از حمایت اهمیت زیادی دارد.

به دوستانتان تکیه کنید

احساسات دشوار خود مانند خشم، تلخی یا ناامیدی را با دوستان یا گروه های حمایتی در میان بگذارید. صحبت چهره به چهره می تواند به تخلیه ی هیجانی کمک کند و مانع شود که این احساسات را ناخودآگاه به فرزندتان منتقل کنید.

اگر در دوران ازدواج روابط اجتماعیتان کمرنگ شده، هنوز هم دیر نیست؛ می توانید ارتباطات تازه ای بسازید و دایره ی حمایت خود را گسترش دهید.

احساسات منفی را نزد فرزندتان بروز ندهید

به هیچ عنوان فرزندتان را محرم ناراحتی ها یا خشم خود نکنید. او نباید نقش شنونده ی درد دل‌های شما را بر عهده بگیرد؛ این مسئولیتی فراتر از سن و توان اوست.

لبخند و شوخ‌طبعی را حفظ کنید

تا حد امکان، لحظاتی از بازی، خنده و شادی را وارد زندگی خود و فرزندانتان کنید. این کار به کاهش استرس کمک می کند و فرصتی برای فاصله گرفتن از غم و خشم فراهم می سازد.

به رواندرمانگر مراجعه کنید

اگر احساساتی مانند خشم شدید، ترس، اندوه، شرم یا گناه را تجربه می کنید، از کمک حرفه ای بهره بگیرید. یک روان‌درمانگر، چه به صورت حضوری و چه آنلاین، می تواند در پردازش و عبور از این احساسات دشوار، همراه و راهنمای شما باشد.

دکتر رباب بشارت مشاور ازدواج، خانواده و روابط بین فردی