مرزها دیوار نیستند، بلکه پلی هستند برای رسیدن به ارتباطی پایدار و سالم.
مرزها به ما کمک می کنند انتظاراتمان را روشن کنیم و نشان دهیم چگونه دوست داریم در یک رابطه با ما رفتار شود. آنها چارچوبی فراهم می کنند تا بتوانیم فاصله ی فیزیکی و روانی میان خود و دیگران را به شکلی سالم مدیریت کنیم.
تعیین و حفظ مرزها کار سادهای نیست و دلایل زیادی میتواند آن را دشوار کند. شاید تمایل به راضی نگهداشتن دیگران در شما قوی است، یا از طرد شدن و ترک شدن می ترسید اگر مرزی تعیین کنید؛ شاید هم اختلاف قدرتی در رابطه وجود دارد که احساس می کنید از کنترل شما خارج است. نیمی از مسیر تعیین مرزها، شناختن خود، درک دیگران و داشتن اندکی راهنمایی برای گفتوگوهای دشوار است.
افرادی که می توانند مرزهای خود را تعیین کرده و آنها را حفظ کنند، معمولاً روابطی شادتر، سالمتر و رضایتبخشتر را چه با خودشان و چه با دیگران تجربه می کنند.
بله، همدلی و شفقت داشتن نسبت به دیگران ارزشمند است، اما نه زمانی که به بهای آسیب دیدن سلامت روان و آرامش خودتان تمام شود. شناختن خود، شامل محافظت از خود نیز هست؛ و وقتی مرزها را نادیده میگیریم، در واقع راه میانبری به سمت گم کردن خویشتن برمیگزینیم.
مرزهای فیزیکی مانند دیوارها یا حصارها ممکن است ایستا به نظر برسند، اما مرزهای رابطهای فرآیندی زنده و پویا هستند.
مرزها در روابط می توانند با تغییر موقعیت ها تحول در وضعیت ذهنی و عاطفی افراد دگرگون شوند. چیزی که زمانی برایتان قابل قبول بود، ممکن است دیگر نباشد و مهم است که به خود و دیگران اجازه دهید نیازهای جدیدشان را بیان کنند. این تغییر، تنها زمانی معنا دارد و اثرگذار است که توسط هر دو طرف درک و محترم شمرده شود.
در اصل، مرزها نه خوباند و نه بد؛ همه چیز بستگی دارد به اینکه چگونه بر رابطه تأثیر می گذارند.
سه نوع اصلی از مرزها وجود دارد:
1. مرزهای سالم و شفاف (Clear Boundaries)
این نوع مرزها به افراد اجازه می دهند در ارتباطی نزدیک و عاطفی با دیگران باشند، در حالی که حس هویت فردی خود را نیز حفظ می کنند.
در واقع، این همان وضعیت ایدهآلی است که در روابط انسانی به دنبال آن هستیم؛ جایی که صمیمیت و استقلال در تعادلاند.
2. مرزهای مبهم یا ضعیف (Diffuse / Weak Boundaries)
در این نوع روابط، مرزها آنقدر کمرنگ هستند که فردیت اعضای رابطه از بین می رود.
هر شخص احساس می کند باید به خاطر دیگری از خود بگذرد. در چنین رابطه ای ممکن است رفتارهایی مانند:
- قطع کردن صحبت دیگری یا حرف زدن به جای او،
- حدس زدن افکار و احساسات طرف مقابل بدون گفتوگوی واقعی،
- یا نگرانی افراطی و مراقبت بیش از حد که مانع رشد و استقلال فرد می شود،
رخ دهد.
در روابطی با مرزهای ضعیف، معمولاً وفاداری بیش از حد طلب می شود؛ تا جایی که اختلاف نظر یا فاصله ی جزئی، تهدیدی بزرگ تلقی می شود. نتیجه آن است که اعضای رابطه در مواجهه با هر اختلاف یا فاصله ی عاطفی، احساس ناامنی شدید می کنند.
3. مرزهای خشک و سخت (Rigid Boundaries)
در این حالت، فاصله ی عاطفی جای صمیمیت را می گیرد. استقلال و خودمختاری آن قدر پررنگ می شود که ارتباط عاطفی به حاشیه می رود.
چنین مرزی تقریبا مانند یک دیوار عمل می کند – هر کس در دنیای خودش است:
«تو کار خودت را بکن، من هم کار خودم را»
در نتیجه، رابطه از تعامل و درک متقابل تهی می شود.
برای تعیین مرزهای روشن و سالم در خانه، محل کار یا دانشگاه، اماکن عمومی و نسبت به خودتان، این گام ها را در نظر بگیرید:
- دلیل نیاز به مرز را بفهمید. اگر دلیل قانع کننده ای برای گذاشتن مرز نداشته باشید، پایبندی به آن و پیگیریاش دشوار خواهد شد.
- مرز خود را به روشنی شناسایی کنید. اگر واضح نباشید، نمی توانید انتظاراتتان را منتقل کنید. زمان بگذارید تا مرزی مناسب برای آن رابطه پیدا کنید که هم مؤثر باشد و هم قابل ادامه.
- صریح باشید. برای اینکه احساسات طرف مقابل را جریحه دار نکنید یا از تنش فرار کنید، مبهم یا رمزآلود رفتار نکنید. مهربانترین و مؤثرترین روش، صراحت است: همان چیزی را بگویید که منظور دارید و منظورِ خود را عیناً ادا کنید.
- عذرخواهی یا توضیحات طولانی ندهید. این رفتار اقتدار شما را تضعیف می کند و اینطور القا می کند که شما در حال انجام کاری اشتباه هستید که نیاز به عذرخواهی یا توجیه دارد در حالی که لازم نیست.
- با لحنی آرام و مودبانه صحبت کنید. احساساتتان را کنترل نگه دارید. در وسط دعوا یا وقتی که وضوح فکری ندارید، مرز تعیین نکنید. می خواهید پیام شما شنیده شود؛ فریاد، طعنه یا لحن تحقیرآمیز طرف مقابل را دفاعی می کند و از اصل موضوع منحرف می سازد.
- با مرزهای نسبتاً سفت شروع کنید. باز کردن مرزهای سخت آسانتر از سفت کردن مرزهای شل است. در صورت لزوم می توان آنها را به تدریج بازتر کرد، اما در این مرحله عجول نباشید.
- نقض مرزها را زود پیگیری کنید. مشکلات کوچک همیشه راحت تر مدیریت می شوند تا مشکلات بزرگ. منتظر نمانید تا کسی مرزتان را بارها و بارها بشکند و بعد واکنش نشان دهید. عادلانه نیست که فرض کنید دیگران مرزهای شما را می دانند اگر آنها را توضیح نداده اید یا تقویت نکرده اید. همچنین عادلانه نیست که وقتی طولانی
صبر کرده اید ناگهان «قوانین» را تغییر دهید. - شخصیاش نکنید. تعیین و اجرای مرز، حمله شخصی به طرف مقابل نیست. اگر کسی اینگونه برداشت می کند، احتمالاً خوب است که با او مرز تعیین کرده اید. مرزها را برای حفظ خودتان می گذاریم؛ بنابراین وقتی کسی مرزتان را نقض می کند، او را قضاوت یا سرزنش شخصی نکنید. از موضع نیازهای خود صحبت کنید؛ چه قابل قبول است و چه نیست.
- از شبکه حمایتی استفاده کنید. تعیین و حفظ مرزها می تواند دشوار باشد و احساسات نامطلوب یا تردید ایجاد کند. یک سیستم حمایتی قوی به شما کمک می کند پاسخگو بمانید و به خاطر بسپارید چرا آن مرز را گذاشته اید.
- به شهود خود اعتماد کنید. آهسته تر شوید و با خودتان در تماس باشید. به احساساتتان توجه کنید: دلتان درباره این شخص یا موقعیت چه می گوید؟ اگر چیزی «اشتباه» به نظر می رسد، مرزی جدید ایجاد کنید یا مرز موجود را بازچینش (بازمذاکره) کنید تا تغییر لازم رخ دهد.
دکتر رباب بشارت مشاور ازدواج، خانواده و روابط بین فردی
یک پاسخ
عاااالی بود